Հայերեն   English   Русский  

​Թուրքիան Արաքսի ջրերն ամբարում է, իսկ Հայաստանի ջրերը թափվում են Կասպից ծով


  
դիտումներ: 2148

1927 թ. վավերացվեց մի կոնվենցիա, որով Հայաստանն ու Թուրքիան պարտավորվեցին Արաքս և Ախուրյան գետերի ջրերն օգտագործել հավասարաչափ` 50/50 և ոչ ավելի: Մինչ օրս կոնվենցիան չի խախտվել, սակայն վերջին տարիներին Թուրքիայի կողմից Արաքս գետի վտակների վրա ակտիորեն կառուցվող ջրամբարները վկայում են, որ մի քանի տարի հետո Հայաստանը կկանգնի ջրային պաշարների նվազման լուրջ խնդրի առջև, և կխախտվի շուրջ 90 տարի գործող կոնվենցիան:

«Հայջրնախագիծ» ինստիտուտի տնօրեն, Հանրային խորհրդի անդամ Յուրի Ջավադյանի խոսքով` Հայաստանը մինչ օրս օգտագործել է իր հասանելիք 50 տոկոս ջրային ծավալի մոտ կեսը, մինչդեռ Թուրքիան` շատ ավելին: Արաքսի վտակների վրա Թուրքիան կառուցել է 52 մլն խմ ծավալով ջրամբար, որն արդեն 2 տարի է` գործում է, սկսել են 160 մլն խմ ծավալով ջրամբարի շինարարություն, որը պետք է ավարտին հասցվի 3 տարի հետո, ինչպես նաև Ղարս գետի վրա` 220 մլն խմ ծավալով ջրամբար, որը կավարտեն այս տարի: Բացի այդ, Թուրքիան 300 մլն խմ ծավալով ևս մի քանի և մեկ միլիարդանոց ջրամբարների նախագծեր ունի, որոնք կառուցելուց հետո Արաքսից ստացվող ջրային պաշարների ընդհանուր ծավալը Թուրքիայի համար կկազմի մոտ 1 մլրդ 800 մլն խմ:

Յուրի Ջավադյանն այս խնդիրների մասին վաղուց է խոսում: Դրանք բազմիցս քննարկվել են նաև Հանրային խորհրդի գյուղատնտեսական և բնապահպանական հարցերի հանձնաժողովում, որի նախագահն է Ջավադյանը, Հանրային խորհրդի կողմից այդ խնդիրները ներկայացվել են ՀՀ նախագահի և վարչապետների հետ հանդիպման ժամանակ` առաջարկելով խնդրի լուծման գործնական տարբերակներ:

Թուրքիայի կողմից Արաքսի և Ախուրյանի ջրերը հսկայածավալ ջրամբարներով ամբարելու քայլերը Յուրի Ջավադյանը տնտեսական ճնշում է համարում Հայաստանի վրա: Դա, անշուշտ, անհանգստանալու տեղիք է տալիս: «Նոր ջրամբարների կառուցմամբ Թուրքիան կանցնի կոնվենցիայով սահմանված 50 տոկոս ջրօգտագործման իրավունքը, և Հայաստանը կկանգնի լուրջ խնդիրների առջև: Բայց քանի որ նրանք կառուցում են իրենց գումարների հաշվին, որևէ մեկը նրանց չի հարցնում` հայերի համաձայնությունն ունե՞ք կամ ինչո՞ւ խախտեցիք կոնվենցիան: Իսկ մենք կառուցում ենք միջազգային վարկերի միջոցով, և մեզնից պահանջում են ներկայացնել Թուրքիայի համաձայնությունը»:

Թուրքիայի նկրտումներին դիմակայելու ամենալուրջ քայլը, ըստ նրա, մեր կողմից ջրաբարների կառուցումն է, հակառակ դեպքում 6-7 տարի հետո Հայաստանը կկանգնի ջրի դեֆիցիտի առջև. «Շիրակի, Թալինի և Արմավիրի ոռոգման համակարգերում մոտ 50 հազ. հա տարածքի համար, ջրի 70-75 տոկոսի պակասություն կունենանք»,- ասում է Ջավադյանը:

Ի տարբերություն Թուրքիայի` Հայաստանն այնքան ժլատ է օգտագործել Արաքսի և Ախուրյանի ջրերը, որ եթե անգամ առաջիկա տարիներին մի քանի խոշոր ջրամբարներ էլ կառուցի, դեռ շատ ու շատ հեռու կլինի իր հասանելիք 50 տոկոս ջուրն օգտագործելուց:

Հայաստանն այսօր 7 մլրդ 300 մլն խմ հոսող ջուր ունի, որից մոտ 2.5 մլրդը Արաքս-Ախուրյանինն են: Այդ ամբողջից Հայաստանն օգտագործում է ընդամենը 2 մլրդ 300 մլն-ը, մնացածը հոսում է դեպի Կասպից ծով: Դրա լուծման ճանապարհը կրկին ջրամբարների կառուցումն ու ջրի ամբարումն է: Առհասարակ, ջրամբարների կառուցումը, ըստ Յուրի Ջավադյանի, Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունի:

Բարեբախտաբար, անցյալ տարվանից Հայաստանում մեկնարկել են 3 ջրամբարների կառուցման աշխատանքները. Կապսի ջրամբարը` 25 մլն խմ ջրով, Եղվարդի ջրամբարը` 90 մլն խմ ջրով և Վեդիի ջրամբարը` 29 մլն խմ ջրով:

Կարևորելով խնդիրը` հանրապետության ղեկավարը հանձնարարել է կառավարությանը, որ միջոցներ հատկացնի «Հայջրնախագիծ» ինստիտուտին նոր ջրամբարների կառուցման հնարավորությունների ուսումնասիրությունների համար:

Ուսումնասիրությունների արդյունքում առաջարկվել է որպես ջրամբար օգտագործել հանքավայրերը: «Արմավիրի տարածքներում` մայր ջրանցքի ափերին, կան հանքավայրեր, որոնց շահագործումը կիսատ է թողնված,- ասում է Ջավադյանը,- դրանցից 2-ը ավազի և կոպճի հանքավայրեր են, 1-ը` բազալտի և կավի: Եթե դրանք շահագործվեն ու դատարկվեն, դրանց տեղը հնարավոր է ջրամբարներ կառուցել, ինչն ավելի էժան ու ժամանակի առումով ավելի արագ կլինի»:

Ըստ Ջավադյանի` դա հնարավորություն կտա ինքնահոս ձևով մոտ 60 մլն ջուր ամբարել և ուղղել դեպի ոռոգման համակարգեր` մեղմացնելով ապագայում մեր ջրային ռեսուրսների խնդիրը:

Կառավարության հանձնարարությամբ հարցն ուսումնասիրվել է նաև Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի և Արմավիրի մարզպետի կողմից: Առաջիկա 10 օրվա ընթացքում նախարարությունն այդ հանքերը շահագործելու նպատակով միջազգային մրցույթ կհայտարարի: «Հանքը շահագործող ընկերության հետ կկնքվի նաև պայմանագիր` ժամկետներով, որ հանքերի շահագործման և մաքրման գործընթացը պետք է իրականացվի 1-2 տարվա ընթացքում: Իսկ մյուս ջրամբարները, լավագույն դեպքում, շահագործման կհանձնվեն 6-7 տարվա մեջ»,-նկատում է Ջավադյանը:

Յուրի Ջավադյանը հույս ունի, որ հանքերը շահագործել ցանկացող ընկերություններ կգտնվեն, և ջրերի ամբարման խնդիրն առաջիկա մի քանի տարիներին կլուծվի:

Բացի այդ, ապագայում նախատեսվում է կառուցել մոտ 25 փոքր և միջին ջրամբարներ, որոնք կապահովեն Արարատյան դաշտավայրի և նախալեռային գոտու ոռոգումը:

Այս ամենից բացի, 1987 թ. Խորհրդային Միության և Թուրքիայի միջև ստորագրվել է համաձայնագիր Հայաստանի և Թուրքիայի կողմից Արաքսի մոտ գտնվող Սուրմալու գյուղում համատեղ 600 մլն խմ տարողությամբ ջրամբար կառուցելու վերաբերյալ, որը պետք է օգտագործվեր հավասարապես երկու կողմից, և Հայաստանում ու Թուրքիայում պետք է կառուցվեին 48-ական ՄԳՎ հզորությամբ ՀԷԿ-եր, որոնցով էլեկտրաէներգիա կարտադրվեր երկու երկրների համար: «Եթե այդ ծրագիրն իրականանար, մենք հնարավորություն կունենայինք նույնիսկ 11 հազար հեկտարով ավելացնելու մեր ոռոգման հողերի տարածքները, իսկ ամենակարևորը` այլևս Արաքսի ափերի ամրացման կարիք չէինք զգա, ինչը մեզ համար հսկայական ծախսեր է առաջացնում: Խոսքը հակահեղեղային պատնեշների կառուցման մասին է»:

Ծրագիրն այդպես էլ չի իրականացել, և Հայաստանի կողմից արված տնտեսական հիմնավորումը մնացել է սեղանին, չնայած մինչև վերջերս նամակներ են հղվել Թուրքիային, որպեսզի ջրամբարն, այնուամենայնիվ, կառուցեն:

Ջավադյանը հիշում է, որ 1989 թ.` Թուրքիայի նախագահ Ահմեդ Օզալի նախագահության ժամանակ, գործը տեղից շարժվել է, բանակցությունները դրական արդյունք են տվել, սակայն Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմը կասեցրել է ծրագրի իրականացումը:





Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: