Հայերեն   English   Русский  

​Մեծ խզում կա գրածի և դրա իրականանալիության միջև.


Լարիսա Ալավերդյանը՝ սահմանադրական փոփոխությունների նախագծի մասին


  
դիտումներ: 1167

Սահմանադրական փոփոխությունների նախագծի լավ և վատ կողմերի մասին «Անկախը» հարցազրույց է ունեցել «Ընդդեմ իրավական կամայականության» ՀԿ-ի գործադիր տնօրեն, իրավապաշտպան Լարիսա Ալավերդյանի հետ:

- Տիկին Ալավերդյան, գործող Սահմանադրությունը փոփոխությունների կարիք ունե՞ր:

- Զուտ տեսականորեն որևէ իրավաբան չի կարող ժխտել, որ 2005 թ. փոփոխություններով սահմանադրությունն իրոք ենթակա է փոփոխությունների և բարելավման: Բայց ա՞յս ձևով է պետք այդ փոփոխությունը, սա՞ է խնդիրը: Ես համաձայն չեմ, երբ ասում են՝ պետք չէ փոխել: Իրականում կարելի է և մինչև անգամ պետք է փոխել: Պարզապես այստեղ արտահայտված քաղաքական անվստահության մթնոլորտ կա, որը չի նպաստում այսպիսի փոփոխությունների նկատմամբ դրական վերաբերմունքին: Մարդիկ կարող են անգամ չկարդալ, բայց դեմ լինել նախագծին: Սա նշանակում է, որ խոր անվստահություն կա իշխանության ձեռնարկած ցանկացած գործողության նկատմամբ:

Մենք ունենք այնպիսի մեծ փոփոխություններով փաստաթուղթ, որ իրապես հիշեցնում է նոր սահմանադրություն: Երբ այսքան բազմաշերտ և տարբեր բնույթի փոփոխություններ կան, մարդը, որ պետք է քվեարկի՝ տարօրինակ վիճակի մեջ է հայտնվելու: Նա կարող է, օրինակ, համաձայն լինել 2-րդ գլխի բոլոր կետերի հետ, բայց դատական իշխանության ձևավորման կամ ընտրությունների հետ կապված՝ կայուն մեծամասնության դրույթին համաձայն չլինել: Հիմա ի՞նչ անի, քվեարկի կո՞ղմ, թե դե՞մ:

Սա տեսականորեն կրճատում է այն մարդկանց թիվը, որոնք կգնան ու կողմ կքվեարկեն:

Այսքան շատ փոփոխություններ միանգամից մտցնելը ճիշտ չէ, որովհետև այդպես կրճատվում է այն մարդկանց թիվը, ովքեր լիարժեք կողմ են նախագծին: Պետք է առարկեմ նաև այն պնդումներին, թե նախագիծը քննարկվել է հանրության հետ: Շրջաններից` Սյունիքից, Տավուշից, Գյումրիից զանգեր եմ ստանում, որոնք հակառակն են փաստում: Սա փոքր- ինչ նմանվում է խորհրդային տարիների «համաժողովրդական» քննարկումներին:

- Հանրությունը միայն հիմա չէ, որ դեմ է փոփոխություններին, 2005-ին էլ էր այդպես:

- Այո, դեմ էր և հիմնավորված, օրինակ` 2005 թ. փոփոխությունների արդյունքում սեփականության իրավունքն այնպես փոփոխվեց, որ մինչ այդ տեղի ունեցած անօրինություններն օրինականացվեցին:

- Իսկ սահմանադրական փոփոխությունների ներկա նախագիծը նման կետեր պարունակո՞ւմ է:

- Ինձ համար, որպես մարդու իրավունքների և ժողովրդավարության զարգացման ոլորտի անձի, անհասկանալի է, թե ինչու կարծիքի արտահայտման ազատության սահմանափակումները նկարագրելիս բացակայում է ժողովրդիական պահանջներին համապատասխանելու պայմանը: Դա մի շարք հարցեր է պարունակում:

Մեր կազմակերպությունը գրավոր ներկայացրել էր իր մոտեցումները, մի քանիսն ընդունվել են, մասնավորապես` հողի սեփականության իրավունքի վերաբերյալ: Օգոստոսյան տարբերակով օտարերկրացիների ու քաղաքացիություն չունեցող անձանց համար ընդլայնվում էր հողի սեփականության իրավունքի ձեռքբերման հնարավորությունը: Ներկայիս շարադրանքը կրկնում է գործողը. «Հողի սեփականության իրավունքից չեն օգտվում օտարերկրյա քաղաքացիները և քաղաքացիություն չունեցող անձինք, բացառությամբ օրենքով սահմանված դեպքերի»: Բայց և՛ գործող, և՛ առաջարկվող նորմերը թույլ են տալիս, օրինակ, օֆշորային որևէ սուբյեկտի, որ Հայաստանի քաղաքացի չէ, բացառության կարգով օրենքով օգտվել հողի սեփականության իրավունքից: Միշտ չէ, որ հասարակությունը կարող է զգոն հետևել նման գործընթացներին:

Հոդվածի 5-րդ կետը սահմանում է. «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարումն իրականացվում է օրենքով սահմանված բացառիկ դեպքերում և կարգով՝ միայն նախնական և համարժեք փոխհատուցմամբ»: Եթե քաղաքացին համարում է, որ համարժեք չէ, միևնույն է, միայն գործընթացից հետո կարող է բողոքարկել: Սրանով սահմանափակվում է քաղաքացու իրավունքների պաշտպանությունը մինչդատական փուլում:

Դատական համակարգի մասին նշեմ. դեմ եմ, որ դատավորների հարցերով զբաղվող մարմնում 50 տոկոսով դատավորներ ներկայացված լինեն: Տեսական առումով այստեղ շահերի բախման խնդիր կա:

Սահմանափակվում է մարդու իրավունքների պաշտպանի՝ սոցիալական իրավունքների շուրջ սահմանադրական դատարան դիմելու իրավունքը։

Եվ, վերջապես, ընտրական համակարգի մասին: Համոզմունք ունեմ, որ ընտրական օրենսգրքի երթադրվող և անհրաժեշտ փոփոխությունը պետք է նախորդեր այս սահմանադրական փոփոխություններին: Միաժամանակ նշեմ, որ գործող սահմանադրության մեջ չկան այնպիսի արգելքներ, որոնք պետք է արդար, ազատ և թափանցիկ ընտրություններին խանգարեին: Պետք է ասեմ, որ կայուն մեծամասնությունը որոշ երկրներում գործում է բավական հաջող, օրինակ՝ Գերմանիայում: Բայց այնտեղ դա արդյունավետ է գործում, քանի որ զարգացած իրավական պետություն է, քաղաքական մշակույթը և սոցիալական սովորույթներն արդեն կայացած են:

Եվ երբ հարց է բարձրանում, թե արդյոք այսպիսի փոփոխությունները մեզ մոտ հասունացել են, պետք է ասեմ՝ ոչ: Մենք բերում ենք այնպիսի փոփոխություններ, որոնք ենթադրում են և՛ ավելի մեծ վստահություն հասարակության կողմից իշխանությունների նկատմամբ, և՛ ավելի զարգացած քաղաքական մշակույթ, և՛ ավելի բարձր իրավագիտակցություն: Իսկ մենք այդ ամենը դեռ չունենք:

Գագիկ Հարությունյանի արտահայտած թեզը, թե ունենք սահմանադրություն, բայց սահմանադրականությունը դեռ չի կայացել, արդիական է նաև այսօր: Այս պայմաններում նոր սահմանադրությունն ավելի է մեծացնելու անջրպետը:

- Իսկ որո՞նք են նախագծի դրական կողմերը:

- Դրականի մասին շատ են ասել նախագծի կողմնակիցները: Բայց կարծում եմ, որ դրականը, որը ընդգծվում է, տեսական բնույթ է կրում: Այո, տրամաբանորեն դրական կետեր կարելի է գտնել, բայց ես խոսում եմ ռեալ դաշտի մասին: Ռեալ դաշտում այնպիսի խոչընդոտներ կան, որոնք թույլ չեն տալիս ասել, որ տեսական որևէ թեզ դրական է: Այո, մեծ խզում կա գրածի և դրա իրականանալիության միջև:

Ի դեպ, բազմիցս շեշտել եմ՝ սահմանադրության փոփոխությունները մշակող խմբում միայն իրավաբաններ չէ, որ պետք է ընդգրկվեին: Պետք է անպայման լինեին նաև հասարակագետներ, քաղաքագետներ, հոգեբաններ, անգամ բանասերներ: Սահմանադրությունը ոչ միայն իրավական, այլև հասարակական, քաղաքական, իրավական փաստաթուղթ է:

Էլ չասեմ, որ հաշվարկված չեն ակնկալվող արդյունքները, փոփոխությունների հետ կապված ծախսերը և առկա հնարավորությունները:

Եվ, վերջապես, սահմանադրության փոփոխություններով էլի ամեն ինչ կախված է լինելու մեկ անձից, տարբերություն չկա, որ այս անգամ նա կկոչվի ոչ թե նախագահ, այլ վարչապետ: Այս առումով էական փոփոխություն չկա:

Ես համաձայն չեմ, երբ ասում են, թե սա Սերժ Սարգսյանի վերարտադրության միջոց է: Իմ մտահոգությունը դա չէ: Ուրիշ հարց է, որ համակարգը մեկ անձից է մնում կախված: Այս պարագայում, թե ով է վերարտադրվում, կարևոր չէ: Ինձ անհանգստացնում է, որ այսպիսի փոփոխություններով այն օլիգարխիկ համակարգը, որ մեզ տապալում է տնտեսական ու քաղաքական առումով, չի փոխվում: Չեմ տեսնում մի մեխանիզմ, որ կանգնեցնում է սա:

- Եթե հանրաքվեի արդյունքում սահմանադրության նախագիծն ընդունվի, ի՞նչ կունենանք:

- Գրեթե համոզված եմ, որ ընդունված է համարվելու այս սահմանադրությունը: Շատերն առաջարկում են բոյկոտել: Բայց փորձը ցույց է տվել, որ պայքարի այդ միջոցը մեզ մոտ չի գործում: Եվ մյուս կողմից` կարծես միջազգային հանրությունը միտված է ճանաչելու այդպիսի հանրաքվեների արդյունքները:

Նշանակում է` հասարակությունն իր բոլոր ուժերը պետք է ներդնի նախևառաջ հանրաքվեի օրինականության հարցերի լուծմանը, այնուհետև` օրենսդրության անհրաժեշտ փոփոխությունների մշակմանը մասնակցելուն: Սահմանադրական փոփոխություններից հետո հսկա ծավալով աշխատանք է սպասում օրենսդրական փոփոխությունների առումով: Այն վտանգները, որ այսօր տեսնում ենք, կարելի է նվազագույնի հասցնել օրենքների ու նորմերի հստակ ձևակերպումներով:

Ես երբեք չեմ կարծել, թե մեր կյանքը սահմանադրությունով է կառավարվում կամ հիմնված է սահմանադրության վրա նույն այդ սահմանադրականության բացակայության պատճառով: Կարծում եմ՝ քանի դեռ քաղաքացիական հասարակության գործողությունները չեն ազդում իշխանությունների գործողությունների վրա, այս վիճակը մնալու է: Ցանկացած պետություն, որը հասել է անկախ դատարաններ ունենալուն, քաղաքացու իրավունքների պաշտպանված լինելուն, դա արել է քաղաքացիական հասարակության հերոսական և տևական պայքարի շնորհիվ:

Պիտի հասկանանք, որ ցանկացած երկրում քաղաքացիական հասարակության ձեռքում է բանալին՝ ունենա՞լ, թե՞ չունենալ իրավական պետություն և բարեկեցիկ երկիր:

- Իսկ հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ մեզ մոտ վրացական օրինակը կարող է կրկնվել:

- Եթե դրան չհավատայի, ես չէի լինի: Ինձ համար այդ խնդիրը պարզ է. երկիր ունեմ, քրտինքս պետք է այստեղ թափեմ: Այո, մենք հասնելու ենք դրան, ավելի լավ է լինելու, քան Վրաստանում:

Բայց դրա համար ոչ միայն կրիտիկական զանգված է պետք, որը հասկանում է, այլ պետք են նաև բավականին մեծ թվով կարող ուժեր, որոնք իրենց աշխատանքը հատվածական չեն տեսնում: Դա մարդկային ու քաղաքացիական խիզախություն է պահանջում: Դրա դեֆիցիտը մենք ունենք: Եվ սոցիալական վիճակը նպաստում է դրան. գնալով ավելի ու ավելի մեծ խմբեր են զուտ օրվա հացը փնտրում, իսկ ունակ խավի մի մասը թողնում ու գնում է: Դրա համար փառք եմ տալիս նրանց, ովքեր մնում և պայքարում են: Ասում են՝ լավերը գնում են, ես ասում եմ՝ լավագույնները մնում են: Պիտի պայքարենք ու ի վերջո ունենանք իրավական պետություն:

- Իսկ ո՞րն եք համարում նախաձեռնության բուն պատճառը:

- Մի տարօրինակ վարկած ունեմ. կարծում եմ, որ ուղղակի այլևս պիտի չլինի որևէ նախագահ Հայաստանում: Հիշեցնեմ, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, Ռոբերտ Քոչարյանը և Սերժ Սարգսյանը մի թիմ են: Լևոն Տեր-Պետրոսյանի վերադարձի փորձը կոշտ դիմադրության հանդիպեց: Կարծես թե Ռոբերտ Քոչարյանն էլ վերադառնալու ցանկություն ուներ:

Ինձ թվում է` այս ամենը զուտ նրա համար է, որ էլ ոչ ոք նախագահ չլինի և կրկին նախագահ լինելու «ցանկություն» չունենա: Սովետական ժամանակ, երբ ուզում էին ինչ-որ մեկին ինչ-որ բան թույլ չտալ կամ հանել, համակարգը փոխում էին, հազար ու մի բան էին անում, լուծարում, նոր կառույցներ ստեղծում: Հետո պարզվում էր, որ նպատակը կոնկրետ մարդուն կամ մարդկանց ինչ-որ բան թույլ չտալն էր: Եթե սխալվում եմ, թող ուղղեն ինձ: Բայց ինձ թվում է, որ նպատակը հետևյալն է. երեքը եղել են նախագահ, վերջ, այլևս այդ լիազորություններով մարդ չպիտի լինի: Կամ գուցե չեն գտել իրենց տեսանկյունից այնպիսի մեկին, որը կարող է շարունակել իրենց նախագահի պաշտոնում:

Հարցազրույցը՝ Հայկուհի ԲԱՐՍԵՂՅԱՆԻ





Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: