XX դարավերջի մայիսյան հաղթանակների դափնեպսակը, հիրավի, Շուշիի ազատագրումն էր, որն էլ դարձավ Լաչինի (Քաշաթաղ) բանալին: Ճանապարհ, որով Արցախ աշխարհը մեկընդմիշտ կապվեց ոչ միայն մայր հայրենիքի, այլև աշխարհի հետ:

Զրույցս ՀՊՏՀ-ի բարձրագույն մաթեմատիկայի ամբիոնի դոցենտ Վլադիմիր Դավթյանի հետ, ինչպես վերջին ամսին բոլորի խոսակցությունները, սկսվեց և ավարտվեց քառօրյա պատերազմով:

Որ այս քառօրյա պատերազմը շատ բան ջրի երես հանեց, որոնցից մեկն էլ Թուրքիայի բացահայտ երևացող ականջներն էին, նրա հրահրմամբ տեղի ունեցավ այդ ամենը, այլ կարծիք լինել չի կարող, թեև Էրդողանը հիմա Ալիևի անունով չի երդվում:

Աշխարհում շատ է խոսվում մարդու իրավունքների պաշտպանության մասին: Ամենամեծ չարիքը թերևս պատերազմն է, որի ճանկերից մարդուն անկորուստ պաշտպանելը, ցավոք, ոչ միշտ է հաջողվում:

Մադաղիսի ազատագրման 22-րդ տարեդարձին նվիրված այս հոդվածս պատրաստ էր, երբ թշնամին իր հերթական սև գործն արեց: Մի պահ երկմտեցի` արդյոք պե՞տք է այս պահին, մեր նորօրյա ազատամարտիկների ոգորումները թողած՝ անցյալի մասին գրել: Քանի որ դեպքերը նույն գյուղերին են վերաբերում, արժե, մինչև որ ժամանակն էլ մի քիչ նստվածք տա...

1992 թ. մարտի 28-ին թշնամու արկից զոհվեց մարտունեցի Մուրադ Վարդանյանը: 18-ամյա պատանին զոհվեց` փրկելով եղբոր կյանքը, բայց նա էլ երկար չապրեց:

Սա Շուշին ազատագրած մարտիկի` Վարդան Ստեփանյանի (Դուշման) երազանքն էր, որի ծննդյան 50 տարին լրացավ երեկ` մարտի 9-ին:

Մեզանում ասես ավանդույթ է դարձել արցախյան ազատամարտում մարտիրոսված զինվորի մասին գրել կամ խոսել միայն նրա մահվան կամ ծննդյան առիթով: Ես էլ հաճախ այդպես եմ վարվում: Սակայն այս անգամ փորձեցի խախտել ավանդույթը, երբ իմացա, որ Թարթառի ձախ գետահովտում գտնվող Մադաղիս գյուղում, որի ազատագրման մարտում զոհվեց Արման Զոհրաբյանը (Ցուլ), մի բազմաբնակարան շենք է օրերս շահագործման հանձնվել և մյուսի հիմքն է գցվել: Կնշանակի՝ Արմանի և մյուս նահատակների արյունը ջուր չդարձավ: Մարտակերտի հյուսիս-արևմուտքի դարպասն առավել ...

Հաճախ ենք լսում, թե 1988-ի փետրվարը բացեց հայ ժողովրդի, մասնավորապես՝ արցախահայության փակ աչքերը: Դրանում թերևս ճշմարտություն կա, որովհետև պատմական Հայաստանի ամենաբարեբեր մարզի բնակչությունը, հավատալով գորբաչովյան «վերակառուցման ու դեմոկրատիայի» հնարքին, ոտքի ելավ: Ելավ, որ ազատվի խորհրդային կեղծիքից ու 70-ամյա բռնության լծից:

Պարզվում է՝ տևական ժամանակ է, ինչ մայրաքաղաքի սրտում` Հանրապետության հրապարակում գտնվող մշակույթի երկու խոշոր օջախները` Ազգային պատկերասրահն ու Պատմության թանգարանը, ամեն ամսվա վերջին շաբաթ օրը բաց դռների օր են հայտարարել: