Մարդու հիշողությունը, առհասարակ, ունակ է ամբարելու անչափելի իրողություններ: Այլ խնդիր է` մարդ արարածը հաճելի՞ հուշն է գերադասում պահել, թե՞ ցավ ու տառապանք պատճառածը: Սակայն, ամեն հայի հիշողությունում XX դարասկզբի, թե դարավերջի ապրիլը որպես ցավի ու տառապանքի ամիս է հիշվում: Մեկ դար է, ինչ լռելյայն կրում ենք դարասկզբի, իսկ արդեն 23 տարի էլ` դարավերջի՝ Մարաղայի ցեղասպանությունների ցավն ու կորուստը, «Կոլցո» օպերացիայի դառնությունները:

Տևական ժամանակ է, ինչ հայաստանյան տնտեսական մթնոլորտը շիկացած են պահում նաիրիտցիները:

1993 թ.մարտի 27-ին Լեռնային Ղարաբաղի բանակային ստորաբաժանումները սկսեցին Քարվաճառի ազատագրման մարտական գործողությունները: Մի քանի օր տևած գրոհների արդյունքում, ի վերջո, թուրքաթափ արվեցին հարակից գյուղերը, և արդեն ապրիլի 1-ի երեկոյան մեր ուժերը բարեհաջող ազատագրեցին նաև Քարվաճառը: Իսկ ապրիլի 5-ին դուրս եկան Օմարի լեռնանցք:

Եղեռնից փրկված մի հայ գերդաստանի զավակ, երևաբնակ Գառնիկ Մելքոնյանի մանկությունը շատերի նման նույնպես անցել է տխուր իրադարձություններով: Մարդ, որի ձեռքին միշտ թել ու ասեղ է եղել, ու հանկարծ, երեք տարի առաջ՝ 82-ի շեմին, գրիչ է վերցրել և «Պապերիս շունչը» գրքույկում ամբողջացրել իր գերդաստանի պատմությունը: Դերձակ պապիկը իր հուշագրությունը նվիրել է ծոռնիկին ՝փոքրիկ Մուկուչիկին:

Եվ ոչ միայն, մեզ համար էլ դարակազմիկ օր դարձավ:

1991 թ. դեկտեմբերի 10-ին Թոդանում զոհվեց ճարտարապետ Էդուարդ և գիտնական Էմմա Սարապյանների միակ որդին` Դավիթ Սարապյանը: Փետրվարի 4-ին լրացավ նրա ծննդյան 50-ամյակը:

Նաիրիտցիները տարիուկես աշխատավարձ չեն ստացել ու տարիուկես սպասել են: Մեկ ամիս առաջ 18 ամսվա աշխատավարձը ստանալու հույս տվեց էներգետիկայի նորանշանակ նախարար Երվանդ Զախարյանը: Բայց խոստումը միանգամայն այլ ելք ունեցավ: Նոր տարվա շեմին սառը ջուր լցրին նաիրիտցիների գլխին:

ԼՂՀ Ազգային ժողովը երկար քննարկումներից հետո նոյեմբերի 26-ին հաստատեց Մարտունու շրջանի Ճարտար գյուղին քաղաքի կարգավիճակ տալու մասին որոշումը:

Ով ով, բայց հայերս լավ գիտենք ,Երկաթը տաք-տաք են ծեծումե խոսքի արժեքը, որը կրկին հիշեցինք նոյեմբերի 12-ին ԼՂՀ և Ադրբեջանի շփման գծում հակառակորդի կողմից խոցված ՄԻ-24 ուղղաթիռի աղետից հետո: Հասարակությունն ասես երկու մասի էր բաժանվել: Մի մասը համոզված էր, որ համարժեք պատասխանն անմիջապես պիտի տրվի: Եղած իրականության հետ հաշտվողներն էլ քիչ չէին:

Նոյեմբերի 25-ին հանրապետության բոլոր ճանապարհները Եռաբլուր պանթեոն էին բերում, որտեղ արդեն իրենց երկրային թռիչքը պիտի ավարտեին խոցված ուղղաթիռի երեք հերոս տղաները, որոնք իրենց կյանքի գնով ընդամենը մեր այդչափ փխրուն խաղաղությունն էին փորձում պաշտպանել: